Istorija srpskog jezika

Istorija srpskog jezika

Jezik

Osnovni pojmovi o jeziku

Kada govorimo o jezicima mislimo na žive jezike, odnosno na jezike koji se aktivno upotrebljavaju širom sveta. Pod živim jezikom podrazumeva se jezik kojim neki narod govori, makar i jedan čovek govorio jednim jezikom to je i dalje živi jezik, odnosno jezik koji se upotrebljava u komunikaciji. Onog trenutka kad više nema ko da govori određenim jezikom, taj jezik izumire i prestaje da se koristi u aktivnoj komunikaciji između ljudi. Izračunato je da u svetu postoji između 5000 i 6000 živih, odnosno aktivnih jezika.

Jezici mogu biti prirodni i veštački. Pod veštačkim jezicima podrazumevaju se jezici koje je stvorio čovek i to su najčešće kompjuterski jezici kao što je C, PHP, JAVA, ili ESPERANTO, veštački jezik koji su stvorili ljudi sa idejom da to bude univerzalni jezik kojim će se sporazumevati svi narodi sveta. Pod prirodnim jezicima podrazumevaju se svi oni jezici kojima se ljudi sporazumevaju u svakodnevnom govoru. Svaka zemlja, odnosno svaka nacija ima svoj maternji jezik, ali isto tako svaki čovek pored svog maternjeg jezika može znati još neki jezik koji je naučio u školi ili tokom studija i usavršavanja. Prirodni jezici su engleski, nemački, španski, francuski, ruski, italijanski, arapski i mnogi drugi. Jezici sa najvećim brojem govornika su kineski, engleski, španski, hindi, ruski, arapski.

U svetu postoji 29 jezičkih porodica, kao što su uralska, kavkaska, australijska, indoevropska. Svaka jezička porodica geografski zauzima jedno područje i u sebi sadrži srodne jezike. Tako srpski jezik pripada indoevropskoj grupi jezika pored italskog, albanskog, germanskog, keltskog i drugih.

Jezik predstavlja najsavršenije sredstvo komunikacije i sporazumevanja među ljudima, a koji ima svoje tri osnovne funkcije.

1) kognitivna i ekspresivna (saznajna i izražajna; preko jezika učimo i saznajemo o svetu; i izražavamo svoje misli i osećanja)
2) akumulativna (jezik čuva sve ono što predstavlja kulturno nasleđe, istoriju jednog naroda)
3) komunikativna (jezikom komuniciramo sa drugim ljudima)

Razvoj jezika od IX do XIX veka

Godina 863. predstavlja početak slovenske pismenosti i slovenske misije braće Ćirila i Metodija. Na zahtev moravskog kneza Rastislava da mu pošalje učene ljude koji će među Slovenima širiti hrišćanstvo i pismenost,  vizantijski car Mihailo za misiju određuje Konstantina Filozofa (Ćirila) i njegovog brata Metodija. Pre polaska u misiju, Ćirilo i Metodije su preveli neophodne biblijske knjige sa grčkog na slovenski jezik i zapisali ih pismom glagoljicom.

STAROSLOVENSKI JEZIK predstavlja prvi književni jezik svih Slovena čiji su tvorci bili Ćirilo i Metodije. Staroslovenski jezik nastao je na osnovu govora makedonskih Slovena iz okoline Soluna, ali nikada nije bio govorni jezik.

GLAGOLJICA je prvo slovensko pismo koje je nastalo po ugledu na grčko pismo. Postojala je obla i uglasta glagoljica, a nastala je od reči glagolati što znači govoriti. U srpskim krajevima glagoljicu je ubrzo zamenila ćirilica, a u zapadnim krajevima latinica.

ĆIRILICA je drugo slovensko pismo nastalo krajem IX i početkom X veka po ugledu na grčko pismo. Njen tvorac nije poznat, ali se pretpostavlja da je to bio jedan od učenika Ćirila i Metodija- Kliment Ohridski i da je nastala u Makedoniji.
U X veku u Makedoniji Crnorizac Hrabar piše dragoceno naučno delo pod nazivom Slovo o pismenima u kome se raspravlja o vrednosti slovenskog jezika i pisma. Do tada se verovalo da postoje samo tri sveta jezika: latinski, grčki i hebrejski, a Hrabar je uspeo da odbrani vrednost i značaj slovenskog jezika i da obelodani vredne podatke o slovenskoj misiji solunske braće Ćirila i Metodija. 

Značaj XII veka za razvoj jezika bio je u pojavama redakcija ili recenzija slovenskog jezika, koje su zapravo značile unošenje elemenata narodnog jezika (fonetskih, morfoloških, leksičkih) u staroslovenski jezik. Te redakcije su naročito bile prisutne u delima svetovnog karaktera, kao što su pisma, povelje, zakoni. Takvom jednom redakcijom nastaje i SRPSKOSLOVENSKI JEZIK, odnosno srpska redakcija staroslovenskog jezika ili crkvenoslovenski jezik.
Godina 1180. značajna je zbog nastanka najvažnijeg spomenika srpske kulture pisan srpskoslovenskim jezikom i ćiriličnim pismom, a to delo se naziva Miroslavljevo jevanđelje.

U XIV veku nastao je Zakonik cara Dušana, pisan srpskoslovenskim jezikom, koji je značajan jer u njemu dominiraju elementi srpskog narodnog jezika. 

Godine 1690. dešava se Velika seoba Srba i tada je jedan deo srpskog naroda i sveštanstva zbog ratovanja na strani Austrije, a protiv Turaka, izbegao na sever, preko Save i Dunava, u tadašnju Južnu Ugarsku. 
U XVIII veku, tačnije 1726. i 1733. na molbu srpskog patrijarha, među Srbe u Ugarskoj stižu ruski učitelji Maksim Suvorov i Emanuel Kozačinski i otvaraju Slavjansku i Latinsku školu. Suvorov i Kozačinski sa sobom nose udžbenike i knjige na RUSKOSLOVENSKOM JEZIKU koji Srbi prihvataju i uče, a kasnije ga mešaju sa srpskim narodnim jezikom.

Mešanjem ruskoslovenskog sa elementima srpskog narodnog jezika nastaje SLAVENOSRPSKI JEZIK.
Prvi pisac koji piše slavenosrpskim jezikom jeste Zaharija Orfelin i to će posebno naglasiti u svom delu iz 1768. godine pod nazivom Slavjanoserpski magazin. Pored slavenosrpskog, Orfelin istovremeno piše i na narodnom jeziku i uviđa potrebu da narodni jezik bude književni. Značaj narodnog jezika uvideli su i Gavril Stefanović Venclović (piše na oba jezika) i Jovan Rajić koji je na narodnom jeziku napisao značajan ep pod nazivom Boj Zmaja s orlovi.

Slovenski jezici

Stari Sloveni su prvo govorili praslovenskim jezikom. Prapostojbina Slovena prostirala se između reka Visle, Odre i Labe.

Slovenski jezici se dele u tri velike grupe.

1) Zapadnoslovenski jezici;

2) Južnoslovenski jezici;

3) Istočnoslovenski jezici.

Zapadnoslovenski jezici

1. poljski (sa slovinjskim i kašupskim)

2. češki

3. slovački

4. lužičkosrpski (deli se na gornjolužičkosrpske i donjolužičkosrpske)

5. polapski (izumrli jezik iz okoline Labe)

Južnoslovenski jezici

1. slovenački

2. hrvatski

3. srpski

4. makedonski

5. bugarski

6. staroslovenski

* slovenački, hrvatski i srpski su zapadni južnoslovenski jezici,
a makedonski, bugarski i staroslovenski su istočni južnoslovenski jezici.

Istočnoslovenski jezici

1. ruski

2. beloruski

3. ukrajinski